IVeki yeSayensi yeSizwe

IVeki yeSayensi yeSizwe ka-2025 yaqhutywa phantsi komxholo othi "inzululwazi, itekhnoloji nokuqamba okutsha zezabo bonke abantu". Sayithatha ngokoqobo: irobhothi emile njengomntu kwitafile ephantsi, abafundi baseBrackenfell High bejikeleze yona, kungekho ntambo ibambezela nabani na.
IVeki yeSayensi yeSizwe liphulo lonyaka lwenzululwazi loluntu loMzantsi Afrika, eliqhutywa liSebe leNzululwazi, iTekhnoloji noKuqamba oKutsha kunye ne-SAASTA, icandelo loshishino le-National Research Foundation. Umboniso ka-2025 wawunomxholo othi "inzululwazi, itekhnoloji nokuqamba okutsha zezabo bonke abantu" — yinkcazo emalunga nokufikeleleka njengokuba imalunga nenzululwazi.
Igalelo lethu laqhutywa ngomhla woku-1 kuAgasti 2025, kunye nabafundi baseBrackenfell High School noCeba uHigham ababethatha inxaxheba kwidemo.
Irobhothi ekulinganiselo lweliso
Eyona nto iphambili yayiyirobhothi emile njengomntu, ibekwe ihamba kwitafile ephantsi kunye neekhithi ezivulekileyo ecaleni kwayo. Loo ndlela yokubeka izinto yayenziwe ngabom. Irobhothi engasemva kothango ngumboniso wokubukela nje; irobhothi ekulinganiselo lweliso, ijikelezwe ngamacandelo ayenza ihambe, sisimemo sokubuza ukuba kwenzeka njani.
Kwaye nguloo mbuzo ofanele ukuvuselelwa. Umbuzo othi "bayenze njani leyo?" sisiqalo somdla kubunjineli. Ukuthi "hayi bo" kodwa kuphelele apho akusiso.
Yintoni ngokwenene umxholo okucela yona
Ukuthi "zezabo bonke abantu" kulula ukuvumelana nako kodwa kunzima ukukuyilela. Ngokwenyani kuthetha izigqibo ezimbalwa ezingakhazimliyo:
- Akukho zimfuno zangaphambili. Undwendwe olungazange lwabhala nomgca omnye wekhowudi kufuneka lukwazi ukwenza into kwimizuzu emibini yokuqala.
- Akukho nto ingasemva kweglasi. Ukuba into enomdla ayinakuchukunyiswa, uninzi lwabantu luya kubukela ngentlonelo luze ludlule.
- Phendula umbuzo womsebenzi wobomi. Kumfundi wesikolo esiphakamileyo omi phambi kwerobhothi, inkcazo eluncedo asikuphela kokuba isebenza njani kodwa nokuba ngubani owenza le nto ephila ngayo nokuba ufika njani apho.
- Yiba apho abantu sele bekhona. Abantu abayidinga kakhulu le nto ukuba bayibone asingabo abo bahambayo besiya kuyibona.
Kutheni iiveki zenzululwazi zoluntu zibalulekile apha
Ingxaki yoMzantsi Afrika kweli candelo ayizange ibe sisiphiwo. Kukuveleliswa — umsantsa phakathi kwabantwana abasele beyiphethe le tekhnoloji nabantwana abavele beva kuthethwa ngayo. Loo msantsa uthathelwa isigqibo kakhulu ngaphambi kweBanga le-9, xa ukukhethwa kwezifundo kuvala ngokuzolileyo iingcango uninzi lwabafundi lwalungazi ukuba zivuliwe.
Iinkqubo zoluntu ezifana neVeki yeSayensi yeSizwe zezinye zezixhobo ezimbalwa eziwela kuloo msantsa ngobungakanani obukhulu. Ukususela ngo-2026 eli phulo lisuka evekini liye kwiNyanga yeSayensi yeSizwe, nto leyo enika bonke abaquka kuyo indawo eyaneleyo yokwenza le nto ngokufanelekileyo.
Sithatha iidemo sizise ezikolweni, kumaziko enzululwazi nakwimisitho yoluntu kuyo yonke iNtshona Koloni. Simeme kweyakho, okanye ufunde ngakumbi ngazo iinkqubo zethu zezikolo.



