Ingane efunda ukubhala ikhodi isivele iphethe okuningi: ukulandelanisa, ukucabanga okungabambeki, imbangela nomphumela, kanye nesineke sokuzingela iphutha. Cela leyo ngane efanayo ukuthi ikwenze konke lokho ngolimi esalifunda, usuqoqe umsebenzi wesibili ongabonakali phezu kowokuqala. Engxenyeni enkulu yabafundi baseNingizimu Afrika abakhuluma isiZulu noma isiXhosa ekhaya, lokho kuyimpilo yansuku zonke ekilasini le-STEM elifundiswa ngesiNgisi. Ukusekelwa kolimi lwebele akwehlisi izinga. Kususa intela ebingahlangene nhlobo nomqondo kwasekuqaleni.

Izinhlobo ezimbili zomthwalo esifundweni sokubhala ikhodi

Inkumbulo esebenzayo incane futhi igcwala kalula. Kunoma yisiphi isifundo, ingxenye yayo iya emqondweni wangempela ofuna umfundi awuqonde: ukuthi iyini i-loop, kungani isimo sihlukanisa izindlela, ukuthi ukufundwa kwenzwa kuguquka kanjani kube yisinqumo. Yilowo umthwalo okufanele uchithwe kuwo. Okusele kudliwa yikho konke okunye okuncintisana ngendawo efanayo: isikrini esixakekile, incazelo esheshiswayo, nolimi olungajwayelekile.

Uma umfundi kufanele aqale acacise umusho ngaphambi kokuba afinyelele nakuwo umqondo, ulimi luba ngumthwalo owengeziwe. Izinto ezimbili ezinzima zifika ngasikhathi sinye. Umqondo musha, namagama awuchazayo nawo masha. Ubuchopho abutholi isaphulelo ngokwenza kokubili ngasikhathi sinye; buvele buphelelwe yindawo, futhi umqondo yiwona ovame ukulahleka.

Ukuthi iqiniso le-CAPS libukeka kanjani

Iningi labafundi baseNingizimu Afrika liqala isikole ngolimi lwalo lwasekhaya bese lishintshela esiNgisini njengolimi lokufunda nokufundisa cishe kuGreyidi 4. Ngesikhathi ukubhala ikhodi namarobhothi kufika ohlelweni lwezifundo, ikilasi selisebenza ngesiNgisi nakuba iphaseji, itekisi netafula lesidlo sakusihlwa kusasebenza ngesiZulu noma ngesiXhosa. Ngakho umfundi uhlangana nesifundo esisha nya ngolimi asengaphakathi nendawo kulo. Akukhona ukuthi akakwazi ukucabanga ngomqondo. Yikuthi ucelwa ukuthi afinyelele kuwo ngomnyango angakabi naso isikhiye sawo.

Lapho izinhlaka zolimi lwendawo zisiza khona, nalapho zingasizi khona

Ukubhala ikhodi ngezingcezu sekuvele kususa ingxenye enkulu yomthwalo wolimi. Alikho igama elingukhiye okumele libhalwe kahle, ayikho i-semicolon engakhohlakala. Umfundi udonsa ingcezu ethi "phinda" esikhundleni sokuthayipha i-for-loop, ngakho isakhiwo sohlelo asisamlwisi futhi umumo womqondo uyabonakala esikrinini. Uhlu lwezingcezu lolimi lwendawo lweqa isinyathelo esisodwa ngaphezulu, ngokubiza lezo zingcezu ngesiZulu noma ngesiXhosa ukuze abafundi abasebancane bahlangane nomqondo ngamagama abavele bewazi.

Kodwa yiba neqiniso ngomkhawulo. Ngaphakathi, amagama angukhiye ohlelweni lwangempela ahlala engesiNgisi. Uhlaka lolimi lwendawo luyibhuloho, hhayi indawo yokugcina. Inhloso akukhona ukufihla isiNgisi kuze kube phakade; ukuvumela umfundi ukuthi aqonde umqondo kuqala ngolimi olungambizi lutho, bese enamathisela igama lesiNgisi uma umqondo usuqinile. Umqondo kuqala, amagama kamuva, kuqinile kakhulu kunokuzama ukwakha kokubili odakeni ngasikhathi sinye.

Ukuxuba izilimi kwedlula umthetho oqinile wolimi olulodwa

Amakilasi anezilimi ezimbili aqine kunawo wonke awakhethi ulimi olulodwa avale olunye. Avumela abafundi ukuthi bacabange futhi baphikisane ngolimi lwabo lwasekhaya babhale ikhodi ngesiNgisi, behamba phakathi kwalezi zimbili ngaphandle kokugxambukela. Ababili bangahlela wonke ama-algorithm ngomlomo ngesiXhosa, badwebe izinyathelo ephepheni, bese kuthi kuphela sebeqamba i-variable bafake izingcezu ngesiNgisi. Ulimi lwasekhaya luthwala ukucabanga; isiNgisi sithwala ithuluzi. Alukho phakathi kwazo olubhekwa njengoluphansi.

Lokhu kubalulekile ekuzethembeni njengoba nje kubalulekile ekuqondeni. Umfundi ovunyelwe ukucabanga ngolimi aluqine kakhulu kulo uzothatha amathuba, aqagele, azilungise. Umfundi ophoqwa ukwenza sonke isinyathelo ngolimi lwesibili uvame ukuthula, futhi umfundi othulile akalungisi maphutha.

Amasu asebenzayo ekilasini elinezilimi ezimbili

Akukho kulokhu okudinga umugqa omusha wesabelomali. Kudinga imikhuba embalwa eyenziwa ngamabomu.

• Yethula umqondo omusha ngamunye ngolimi lwasekhaya kuqala, bese unikeza igama lesiNgisi ugcine womabili eceleni komunye.
• Yakha uhlu oluncane lwamagama ngezilimi ezimbili odongeni: i-loop, inzwa, i-variable, isimo, ngalinye linelingana nalo lesiZulu noma elesiXhosa. Yengeza kulo njengoba igama livela, hhayi konke ngasikhathi sinye.
• Vumela abafundi ukuthi baxoxe futhi bahlele ngolimi lwabo lwebele, kodwa ugcine indawo yokubhala ikhodi ingesiNgisi ukuze amagama adluliseleke ngokusetshenziswa.
• Sebenzisa uhlaka lwezingcezu lolimi lwendawo kumagreyidi asemancane, bese uluncipha njengoba ukufunda nokuzethemba kukhula.
• Bhangqa umfundi oqine ekufundeni isiNgisi nomlingani okhuluma kakhulu ulimi lwasekhaya bese ubavumela ukuthi baxube izilimi ngokukhululeka ngenkathi bakha.
• Fundani imilayezo yamaphutha ndawonye bese nihumusha incazelo, hhayi amagama. Ukuthi "ayikwazi ukuthola into oyiqambile" kwedlula ukuhumusha igama negama.
• Thumela ekhaya inothi lomugqa owodwa ngolimi lwasekhaya ukuze umzali akwazi ukulandela lokho ingane yakhe ekwakhile, noma ngabe umzali akakaze abhale ikhodi.

Indlela esikuphatha ngayo ku-sheen

Amathuluzi ethu okubhala ikhodi afika nezinhlaka zesiZulu nesiXhosa, hhayi isiNgisi ne-Afrikaans kuphela, ukuze uGreyidi 3 waseKhayelitsha noGreyidi 3 waseKwaMashu bakwazi ukuqala ngolimi abacabanga ngalo. Ungavula i-canvas yokubhala ikhodi ngezingcezu kusiphequluli bese ushintsha ulimi lohlaka, futhi ibhodi le-sheenbot∞ elisesikrinini kwi-simulator lisabela ngendlela efanayo noma ngabe umfundi ufunda izingcezu ngaluphi ulimi. Emakilasini ethu e-academy siphatha ulimi lwasekhaya njengolimi lokusebenza uma kuhlelwa bese sigcinela isiNgisi ikhodi uqobo, futhi uhlelo lwezifundo lwakhelwe ukususa abafundi ezingcezwini zolimi lwebele lubayise embhalweni wesiNgisi uma sebekulungele, hhayi ngaphambi kwalokho.

Okumele ukuthathe

I-STEM yolimi lwebele ayimayelana nokwehlisa amazinga noma ukususa isiNgisi. Imayelana nokuchitha inkumbulo esebenzayo elinganiselwe yomfundi kuleyo nto ebalulekile, umqondo, esikhundleni sokuyishisela ekucaciseni ulimi lwesibili ngaso leso sikhathi. Nikeza ingane ulimi lwayo lwasekhaya ukuze icabange nesiNgisi samathuluzi, bese kuthi ngokuhamba kwesikhathi kokubili kuqine. Umfundi oye waqonda i-loop ngesiXhosa ngeke abe nenkinga yokuyibiza ngokuthi yi-loop kamuva. Umfundi ongazange ayiqonde kahle ngesiNgisi uzokuthola kunzima ukuyibiza ngalutho nje.