Ikhithi yilapho siqala khona.Akuyona lapho siphetha khona.
Cishe zonke izifundo zokubhala amakhodi nokwakha amarobhothi ziqala ngendlela efanayo, futhi kufanele ziqale kanjalo: ibhokisi lezingxenye, isithombe, nomntwana ongakaze enze umshini unyakaze owenza unyakaze. Lowo mzuzu kufanele uwukhokhele.
Umbuzo okufanele ubuzwe yilowo othi yini elandela emva kwalokho — ngonyaka wesibili, nangowesihlanu. Nansi imibuzo eyisithupha ongayibuza kunoma yiluphi uhlelo, kuhlanganise nalolu, nendlela esiyiphendula ngayo.
Okokuqala, ukuvikela ibhokisi
Ikhithi iyisiqalo esihle kakhulu. Isusa izinqumo ezingamashumi amabili ebezizovimba umntwana oneminyaka eyisikhombisa ngaphambi kokuba aqale, ayilimazi uma kwenzeka iphutha, futhi inikeza umntwana into ephelile azoyiphatha ayise emotweni. Sisebenzisa amakhithi. Sithenga amahle, futhi ibhodi lethu lenzelwe ukunamathisela kuwo.
Into ikhithi engeke iyenze ukukhula. Umhlahlandlela wokwakha unekhasi lokugcina. Imodeli ehambisana nesithombe iyahlakazwa ekupheleni kwethemu, futhi ikhono elifike nayo bekuwukukwazi ukulandela lowo mhlahlandlela. Kwenye indawo phakathi kwebhokisi lokuqala nentsha ekwazi ukwenza umshini wenze into engakaze ibhalelwe imiyalelo muntu, umsebenzi kufanele uguqule isimo sawo.
Ikhithi ingumusho wokuqala omuhle. Ayiyona ikharikhulamu.
Imibuzo eyisithupha okufanele uyibuze
Yibuze lapha. Yibuze noma kuphi. Uhlelo olwenza into yangempela luzokwazi ukukukhombisa, hhayi ukukutshela nje kuphela.
Ngingayibona yini ikhodi?
Amabhuloki ayinsiza yokufunda, awasiwo umphumela wokugcina. Ukuhlolwa kulele ekutheni umntwana angabona yini ukuthi amabhuloki akhe empeleni aphenduke yini — nokuthi lowo mbhalo yinto esetshenziswa umshini, noma umhlobiso obhalwe eceleni kwayo.
Ebhodini le-sheenbot lonke uhlelo lwamabhuloki luphinde lube uhlelo lwangempela lwe-MicroPython, ngokuthepha kanye nje kuphaneli Lokubuka Ikhodi Ngaphambili. Umntwana angayifunda, ayihlele ngesandla, afake inguqulo yakhe ehleliwe esikhundleni sayo, futhi ayidawunilode njengefayela le-.py elinegama lephrojekthi yakhe. Siphinde sisebenzele ukuyigcina imfushane ngokwanele ukuba ifaneleke ukufundwa: lapho isishayeli se-buzzer singena ku-firmware yebhodi, i-Python engemuva kohlelo lomculo lwamabhuloki ayisishiyagalombili yehla isuka emigqeni ecishe ibe ngama-210 yaya cishe kweyishumi.
Zihlolele wena: Vula isihleli ngaphandle kwe-akhawunti nange-hardware engekho, yakha amabhuloki amathathu, bese ucindezela inkinobho yekhodi.
Ingubani i-hardware le?
Uma uhlelo lungenakukutshela okusebhodini, alukwazi nokufundisa okusebhodini — futhi imojuli evalekile ene-protocol engabhalwanga phansi iyibhokisi elimnyama elinesivalo esihle.
Sizakhela futhi sizakhele eyethu i-hardware ye-sheenbot∞ ne-sheenbot π kunokuba sithengise kabusha eyomunye umuntu. I-∞ isebenzisa i-Espressif ESP32, kanti i-π isebenzisa i-ESP32-S3 — imindeni efanayo ye-silicon engaphakathi kwemikhiqizo yezohwebo. Izimbobo P0–P20 zishicilelwe ngaphansi kwezinombolo zazo zangempela ze-GPIO, kuhlanganise nokuthi yiziphi ezimbili ezingezokufaka kuphela nokuthi yiziphi ezimbili ezingakhipha i-voltage ye-analogue yangempela. Izingxenye ziyizinto ezijwayelekile ezinamashidi edatha asesidlangalaleni — inzwa yebanga ye-laser ye-VL53L0X, inzwa yombala ye-VEML6040 ekhelini elingu-0x10, i-DHT11, i-HC-SR04 — ezingaphezu kwamashumi amane zazo ezifakwe kukhathalogi nalokho ezikukalayo nendlela ezifakwe ngayo izintambo.
Zihlolele wena: Umtapo ophelele wezingxenye — imodeli ye-3D ezungezayo kanye nokucaciswa kwengxenye ngayinye — kusesidlangalaleni kule sayithi.
Kukhona yini okuphuma kuleli gumbi?
Iphrojekthi esebenza kuphela etafuleni lasekilasini ngalolo suku iwukubonisa nje. Iphrojekthi esaqhubeka nokusebenza ngoLwesine, engavulwa ngomunye umuntu, iwuhlelo oluphelele — futhi ukwakha uhlelo olunjalo kuyikhono elihlukile ekwakheni imodeli.
Lapho ibhodi lapha lishicilela ukufundwa, liya ku-broker yangempela ye-MQTT kumatopic angempela, lithwalwa amaseva ethu ebhuloho eKapa naseShayina. Imithetho yokuzisebenzela umfundi ayibeka njengeqhubekayo isebenza kuleyo seva, hhayi kuthebhu yesiphequluli, ngakho iyaqhubeka nokusebenza ngemuva kokuba ikhompyutha ephathwayo ivaliwe futhi iyaphinda ilayishwe ngemuva kokuba iseva iqalisiwe kabusha. Isibani sokuba ku-inthanethi sedeshibhodi kuyiqiniso elingelona nje ukugqwayiza: ibhodi liyazazisa lapho lixhuma, i-broker ilimemezela njengelingekho ku-inthanethi uma isixhumanisi sifa, kanti ibhodi elithule livalwa isikhathi ngemuva kwemizuzu emihlanu. Umfundi anganika ideshibhodi ebukhoma kunoma ubani njengesixhumanisi — akukho-akhawunti, akukho-app — futhi ukhetha ukuthi izivakashi zingabuka kuphela noma zingacindezela nezinkinobho.
Zihlolele wena: Amadeshibhodi ayishumi nantathu ekhasini lethu le-sheenIoT aklanywa futhi afakwa izintambo ngabafundi balapha.
Kwenzekani lapho umntwana wami ebambeka?
Lona ngumbuzo onquma konke, futhi yiwo ophendulwa kabi kalula kakhulu. Umsizi onikezela ngohlelo oseluphelile ushintshe isifundo saba yinsizakalo yokuletha izinto.
Imithetho yokufundisa esetshenziswa ngumsizi wethu wokubhala amakhodi iqala ngokumtshela ukuthi: “UNGUMFUNDISI, AWUSIYE UMSHAYI WEZIMPENDULO.” Usizo lufika ngezigaba ezintathu — okokuqala indawo yohlelo okufanele ibhekwe, bese kuba yibhuloki elisolwayo nesizathu salokho, bese kugcina kuphela ngokushintsha — futhi lapho umntwana eseshilo ukuthi ucabanga ukuthi inkinga ikuphi, iseva yethu isusa noma yikuphi ukulungisa imodeli ebizame ukuzinikela ngakho bese imenza aqhubeke nokucabanga. Lapho yakha okuthile, ishiya izikhala ezisuka kweyodwa kuye kwezine ngamabomu ukuze umntwana azigcwalise bese iphetha ngokumcela ukuba achaze ibhuloki emuva. Ayisoze yashintsha ngasese ukuthi intambo ixhunywe kuyiphi imbobo; kufanele isho ukuthi icabanga ukuthi izinto ezimbili ziyashayisana futhi ithumele umntwana ukuba abheke ibhodi.
Zihlolele wena: Umntwana ofuna ngempela uhlelo oseluphelile usengalucela. Simenza acabange kuqala; asimbambi ngamandla.
Ngemuva kweminyaka emihlanu, umntwana wami wenzani ngempela?
Zonke izinhlelo zibukeka zifana kuthemu yokuqala. Umehluko uvela lapho umntwana esakhe irobhothi elinamasondo, irobhothi lomgwaqo kanye nento egwema izithiyo, bese ebuza ukuthi yini elandelayo.
Indlela eyodwa esukela eminyakeni eyi-6 kuye kweyi-18, emakilasini eminyaka amathathu. I-Intro yakha ngezitini, imishayo, amagiya nezinduku. I-Junior idlulela ku-sheenbot∞ ene-Tinker Kit nezingxenye ze-LEGO®, kanye nezinzwa zokukhanya, izinga lokushisa, umswakama nebanga. I-Explorer isebenza nge-MicroPython ebhalwayo kanye namabhuloki, yenze amabhodi axoxe wodwa ngomsakazo nasedeshibhodini elibukhoma nge-Wi-Fi ne-MQTT, bese iphetha ohlelweni oluxhunyiwe abanye abantu abangalusebenzisa ngempela. Umntwana oqala ku-Intro ufika kuleso sigaba esenezitebhisi ezimbili zangaphambili ngemuva kwakhe.
Zihlolele wena: Izifundo zethu ze-Pixel Arcade ziwukuma kwengxenye yokugcina: izifundo ezingama-36, amayunithi ayisithupha, imidlalo eqediwe eyisishiyagalombili ku-Python ebhalwayo — imigqa engama-28 esifundweni sokuqala, engama-158 esifundweni sama-34, umntwana oyedwa.
Ubani othi kuhle ngempela, ngaphandle kwenu?
Isitifiketi esiphrintwe ngabantu abathathe imali sifakazela kuphela ukuthi ubukhona. Kufanelekile ukubuza ukuthi yini kulolu hlelo eyahlulelwa ngumuntu ongenanxusa noma inzuzo kuyo.
Amaqembu ethu angenela i-FIRST® LEGO® League Explore kanye ne-Challenge futhi sakha neqembu le-FIRST® Tech Challenge — elahlulelwa esifundeni sase-Western Cape se-FIRST South Africa ngokulandela ibhuku lemithetho esingazibhalelanga lona, ngabahluleli abangasisebenzeli, nemifelandawonye kazwelonke eGoli yamaqembu afanelekile. Ngaphakathi kwenkundla kusebenza wona lowo mgomo lapho sikwazi khona ukuwusebenzisa: umzamo wenselelo ye-hydroponics uphinde udlalwe kuseva yethu kusetshenziswa imithetho yefiziksi efanayo umfundi adlale ngaphansi kwayo, ukuze ukunqoba kube yinto eqinisekiswa umshini hhayi into eshiwo ingane nje. Isitifiketi ngasinye esisikhiphayo sinenombolo, kanti ikhasi lomphakathi liqinisekisa ukuthi inombolo ingeyeqiniso ngaphandle kokungena ngemvume.
Zihlolele wena: Noma ngubani angabheka inombolo yesitifiketi kule sayithi — umzali, isikole, nanoma ngubani umbambi wesitifiketi ambonisa sona.
Into ethembeke kakhulu esingakubonisa yona yinto esiyisusile
Le sayithi yayivamise ukukhangisa amakilasi ethu amathathu wamasonto onke njengezifundo ezingu-12, 24 kanye no-48. Kwakubhaleke kahle. Kodwa futhi, lapho ukubhekisisa, kwakungelutho: lezo kwakuyizinombolo zamamodeli ayesezinsizeni zomphakeli iqembu ngalinye leminyaka elalizisebenzisa. Kwakungelona uhlelo lokufunda. Kwakuwuhlu lokupakisha.
Ukubala izifundo kuphinde kulethe wona lowo mbuzo esingafuni umzali aze awubuze — “bese kwenzekani emva kwalokho?” Ngakho sazicisha lezo zinombolo. Ikilasi lapha lihlanganisa iqembu leminyaka, hhayi uhlelo lokufunda olunekhasi lokugcina: insiza ehlukile nesifundo esihlukile themu ngayinye, inqobo nje uma ingane isazuza okuthile kuyo, kukhokhwa ngesifundo ngasinye, inyanga nenyanga.
Sikubalula lokhu ngoba yileyo ngxoxo leli khasi lonke eliyenzayo, kanti indawo elula kakhulu yokuyihlola kwakungumbhalo wethu siqu.
Kusho ukuthini ukuthi “ukufunda ngokwenza” lapha, ikakhulukazi
Akusona isimo sengqondo nje. Yizinto eziyisithupha ingane ezenza ngezandla lapha.
Khetha imbobo (port), uphambuke kuyo
Izimbobo eziyishumi nane, futhi azifani. Iphedi eyodwa iphatha i-I²C bus, ezimbili ziphatha i-serial. Khetha okungeyikho bese inzwa ingafundi lutho — okuyisona sifundo leso, hhayi iphutha.
Yazi ukuthi yini ekukhebula
Iphini 1 ngamandla kagesi (power), iphini 2 ngumhlaba (ground), amaphini 3 no-4 yizimpawu zekhodi yakho ezibizayo. Akekho ophoqeleka ukukubamba ngekhanda; wonke umuntu ugcina esekwazi.
Hlangana nokushayisana kwangempela
I-I²C bus eyodwa yabelwa isikrini, inzwa yokunyakaza, isifundi sekhadi kanye nenzwa yombala. Isiteshi semotho kanye nebheza (buzzer) kungadinga iphini elifanayo. Ukufunda ukuthi izinto ezimbili azikwazi ukuba nentambo eyodwa ngesikhathi esisodwa ubunjiniyela impela.
Faka i-firmware ebhodini
Ifakwe (flashed) isuka ekhasini lewebhu kusiphequluli. Ibhodi lisebenzisa i-watchdog, libhala ilogi yokonakala (crash log) uthisha angayifunda nge-Bluetooth, futhi lizivuselele emoyeni (OTA) kwingxenye eyisipele ukuze ukuvuselela okuhlulekile kungalilimazi unomphela.
Bukela umsakazo uhluleka
Amabhodi amabili akhuluma ngqo odwa ngaphandle kwe-router — kuze kube yilapho elilodwa liqala ukungena ku-Wi-Fi, okudonsela umsakazo walo esiteshini se-access point bese womabili eba yizithulu. Lokho sikulingisa ngamabomu kusifanisi esikhundleni sokukufihla.
Yenza okuthile ngensimbi nepulasitiki
Ukungena kwamahhala elebhu yabenzi (makers' lab) ekhempasini — amaphrinta e-3D nemishini ye-CNC — kumaphrojekthi adinga ingxenye engekho ethengiswayo. Hhayi irobhothi le-FIRST® LEGO® League: lowo mqhudelwano uvumela izakhi ze-LEGO® kuphela, futhi siqeqesha ngokulandela ibhuku lemithetho.
Lapho amabhuloki engena khona
Akukho kulokhu okuyisizathu sokugxeka i-LEGO®. Siphatha amaqembu e-FIRST® LEGO® League, kanti amarobhothi e-FLL akhiwa ngezinto ze-LEGO® ezivunyelwe kuphela — ngokomthetho, futhi siqeqesha ngokulandela lowo mthetho. Ingane eneminyaka eyisishiyagalolunye echitha isizini irobhothi le-FLL kanye nephrojekthi yokusungula yenza enye yezinto ezinhle kakhulu ezitholakalela ingane eneminyaka eyisishiyagalolunye noma yikuphi.
Ibhuloki alikaze libe yinkinga. Ukugcina kulo yikhona okuyinkinga. Isayithi isivele ikubeka ngendlela efanele: uhambo olulodwa ukusuka kumabhuloki e-LEGO® ukuya kubunjiniyela bangempela, lapho isigaba ngasinye silungiselela ingane esilandelayo — nalapho isigaba esilandela i-FLL sichazwe ngamazwi ethu njengesinyathelo esingaphezu kwe-LEGO®: uhlaka lwensimbi, izingxenye eziklanywe nge-CAD, ikhodi ye-Java kanye nenqubo yobunjiniyela ebhalwe phansi.
Kwisizini ka-2026 i-Sheen Academy ikhokhela zonke izindleko ze-FIRST® LEGO® League — ukubhalisa, amathuluzi nokuqeqeshwa — ngaphandle kwezindleko ezengeziwe emindenini ebhalisiwe; uhambo oluya emifelandawonye kazwelonke luhlelwa futhi lubalelwe izindleko nabazali banoma yiliphi iqembu elifanelekile. Iqembu le-FIRST® Tech Challenge liyizi-R11 500 kumfundi ngamunye kuyo yonke isizini futhi livulelekile nakubafundi abaphuma ngaphandle kwesikhungo.
Asiphikisani nebhokisi. Siphikisana nokuthi ibhokisi kube yisiphetho.
Ilesi elilodwa, izitebhisi ezine
Akukho lapha okuyisikole esihlukile. Yiyo leyo ngane efanayo, ngokuhamba kwesikhathi.
- 1Kwenze kunyakazeAmabhuloki, imigongqo, amagiya nezinduku zokuphakamisa; amakhadi wokubhala amakhodi namabhuloki alula asesikrinini. Umshini onyakazayo ngoba unqume ukuthi kufanele unyakaze.
- 2Kwenze kuzweI-sheenbot∞ ene-Tinker Kit nezingxenye ze-LEGO®. Ukukhanya, izinga lokushisa, umswakama nebanga. Idivayisi ehlakaniphile eklanywe yingane ngokwayo.
- 3Kwenze kukhulumeI-MicroPython ebhaliwe eceleni kwamabhuloki. Umsakazo osuka ebhodini uye kwelinye ibhodi, i-Wi-Fi kanye ne-MQTT kudeshibhodi ebukhoma. Isistimu exhunyiwe abanye abantu abangayisebenzisa.
- 4Kwenze kubalulekeIsizini eyahlulelwa ngabantu ongabazi: FIRST® LEGO® League Explore kanye ne-Challenge, bese kuba yiqembu le-FIRST® Tech Challenge — insimbi, i-CAD kanye nenqubo yobunjiniyela ebhalwe phansi.
Eceleni kwelesi kuhlala amamojula akhethekile — ithemu yezifundo ezingu-8 ye-Internet of Things, izifundo ezingu-20 ze-Math in Motion, izifundo ezingu-12 zolwazi lwezezimali ku-Market Makers kanye nezingu-12 zokuqhuba ipulazi elincane le-hydroponics njengebhizinisi ku-Cash Crop — ukuze ukubhala amakhodi kufundiswe ngokuthile okuphathekayo, hhayi ngokwakho kuphela. Lokho kubala kungokoqobo: isifundo esinesikhathi esinqunyiwe yithemu yento ethile eqondile, okuyinto ehlukile ekilasini lamasonto onke elinekhasi lokugcina.
Izinto ezine esingeke sikutshele zona
Ikhasi elinjengaleli yilapho lezo zinto ezine zivamise ukushiwo khona. Singathanda wazi ukuthi sizishiye ngaphandle ngamabomu.
- Ngeke sikutshele ukuthi ingane yakho izowina noma yini. Singene ohlelweni lwe-FIRST® ngo-2026. Sizokutshela lokho esikwenzayo — izindleko zesizini esizikhokhayo, amahora, izihlalo — hhayi nanini ukuthi yini ezophuma.
- Ngeke sikutshele ukuthi olunye uhlelo eKapa lubi kakhulu. Asizange sihlale emakilasini abo, ngakho-ke asinalutho esingalisho ngabo. Yikho kanye lokho okwenzelwe imibuzo eyisithupha.
- Ngeke sikutshele ukuthi sisebenza nohlu lwezikole ezithandekayo. Lokho esingakutshela kona ukuthi abafundi abangaphezu kuka-130, abaphuma ezikoleni kulo lonke iKapa, sebefikile ekhempasini ye-Century City.
- Ngeke sikutshele ukuthi umsizi akalokothi anikeze impendulo. Ingane ecela uhlelo oluqediwe iyaluthola. Esikuklamile ukuziphatha okuzenzakalelayo, futhi ngokwakhona kuyafundisa.
Imibuzo esivame ukuyibuzwa
I. Ingabe i-block coding iwukubhala ikhodi kwangempela?
Yebo — futhi kunkundla yethu empeleni kuwuhlelo olufanayo ncamashi. Ama-block asusa ukuthayipha nokupela esigabeni lapho lokho kuyisithiyo, hhayi umgomo. Okubalulekile ukuthi ingane iyakwazi yini ukubona umbhalo ngale kwama-block, bese idlulela kuwo lapho isilungele. Lapha kuyinkinobho eyodwa nje, umbhalo yi-MicroPython yangempela, futhi bangayihlela futhi bayilayishe ngesandla.
I. Ingane yami isiqede iminyaka emibili noma emithathu yamarobhothi kwenye indawo. Ingabe lokhu kuzophinda lokho?
Woza uzothole ngaphandle kwezindleko: ikilasi lesilingo limahhala futhi lihanjelwa mathupha, futhi sibeka ingane ngokwalokho ekwaziyo ukukwenza hhayi ngeminyaka kuphela. Izingane ezifika zinolwazi lweminyaka embalwa zivame ukungena ku-Junior noma ku-Explorer, lapho umsebenzi ungowama-sensor, umsakazo, i-Wi-Fi, amadeshibhodi e-MQTT ne-Python ethayiphiwe kunokuba kube ngomunye umzimba werobhothi.
I. Kumele sithenge ikhithi noma i-laptop?
Cha. Ama-laptop, amakhithi amarobhothi, isofthiwe nezinto zokufunda ngezikhungo, emakilasini anyanga zonke, amakamu eholide kanye namaqembu omlando ngokufanayo — eqenjini lomncintiswano ikhithi yerobhothi ihlala nathi futhi abazali abalokothi bathenge izingxenyekazi zekhompyutha. Izimali ziyi-R280 ngekilasi, R1,120 ngenyanga, inyanga nenyanga, ngaphandle kwemali yokubhalisa.
I. Ingabe lokhu okwezingane ezifuna ukuba onjiniyela kuphela?
Cha, kanti amamojula akhethekile awubufakazi balokho. I-Math in Motion yenza umqondo owodwa wezibalo ubonakale ngesikhathi ngokudweba. I-Market Makers iguqula igumbi lamabhodi libe yimakethe yamasheya esebenzayo. I-Cash Crop isebenzisa ibhentshi le-hydroponic njengebhizinisi lize libe nenzuzo. Ibhodi liyithuluzi; isihloko yinoma yini isifundo esimayelana nayo.
I. Ingabe ingane yami idinga ibhodi layo ukuze yenze umsebenzi oxhumekile?
Cha. Iphrojekthi kusifanisi se-3D ithola ubuwena bayo bedivayisi futhi ishicilele nge-broker efanayo njengamabhodi abonakalayo, ngakho ideshibhodi eyodwa ingabonisa irobhothi elilingisiwe kanye nelangempela eceleni kwelinye. Isifanisi sisebenza kusiphequluli ngaphandle kwe-akhawunti, ukulanda noma izingxenyekazi zekhompyutha.
I. Ufundisa ngaziphi izilimi?
I-interface, ama-block, isifanisi kanye nomsizi konke kungashintshwa phakathi kwezilimi eziyi-11, okuhlanganisa i-Afrikaans, isiZulu nesiXhosa. Amakilasi asenkundleni afundiswa ngesiNgisi.
Woza uzozibuza ngokwakho le mibuzo eyisithupha
Ikilasi lesilingo limahhala, imizuzu engamashumi ayisithupha, ekhempasini ese-Century City — futhi indlela esheshayo yokuphendula noma yikuphi kwalokhu ukubuka lokho ingane yakho ekwenzayo lapho into ingasebenzi okokuqala.
I-FIRST®, FIRST® LEGO® League kanye ne-FIRST® Tech Challenge yizimpawu zokuhweba ze-FIRST ne-LEGO Group, ezingaxhasi noma zivumele i-Sheen Academy.
